Қазіргі таңда қазақстандықтардың шетелде білім алуы, еңбек етуі, кәсіпкерлікпен айналысуы және тұрақты тұруға көшуі жиілеп келеді. Мұндай жағдайда мемлекеттік органдар берген ресми құжаттардың шетелде заңды түрде танылуы маңызды мәселе болып табылады. Осы қажеттілікті қамтамасыз ететін халықаралық рәсімдердің бірі – апостиль қою.
Апостиль – құжаттың түпнұсқалығын және оған қол қойған лауазымды тұлғаның өкілеттігін растайтын арнайы куәландыру белгісі. Ол 1961 жылғы Гаага конвенциясына қатысушы мемлекеттер арасында құжаттарды жеңілдетілген тәртіппен тануға мүмкіндік береді. Яғни, егер құжатқа апостиль қойылса, оны қабылдайтын мемлекет қосымша консулдық заңдастыруды талап етпейді.
Апостиль көбіне туу туралы куәлікке, неке туралы құжаттарға, дипломдарға, архивтік анықтамаларға, соттылықтың жоқтығы туралы анықтамаларға, нотариалды куәландырылған құжаттарға және басқа да ресми құжаттарға қойылады. Дегенмен әр елдің өз талаптары болғандықтан, құжаттарды рәсімдемес бұрын қабылдаушы мемлекеттің талаптарын нақтылап алған жөн.
Бүгінде мемлекеттік қызметтердің цифрландырылуы апостиль рәсімдеу процесін де едәуір жеңілдетті. Қызмет көрсету мерзімдерінің қысқаруы, электрондық өтінім беру мүмкіндіктерінің кеңеюі және ақпараттық жүйелердің дамуы азаматтарға уақытты үнемдеуге мүмкіндік беріп отыр.
Практикада азаматтар жиі жіберетін қателіктердің бірі – апостиль мен консулдық заңдастыру ұғымдарын шатастыру. Бұл екі рәсімнің мақсаты ұқсас болғанымен, қолданылу тәртібі әртүрлі. Егер құжат ұсынылатын мемлекет Гаага конвенциясына қатысушы болса, апостиль жеткілікті. Ал конвенцияға қосылмаған мемлекеттер үшін консулдық заңдастыру талап етіледі.
Сонымен қатар, кейбір азаматтар құжаттың көшірмесіне апостиль қойдыруға немесе мерзімі өткен анықтамаларды рәсімдеуге әрекет жасайды. Мұндай жағдайлар уақыттың жоғалуына және қосымша шығындарға әкелуі мүмкін. Сондықтан құжаттарды дайындау барысында уәкілетті органның талаптарын алдын ала зерделеу маңызды.
Апостиль институты халықаралық құқықтық қатынастарды жеңілдетіп қана қоймай, мемлекеттер арасындағы өзара сенімді нығайтады. Құжаттардың заңдылығын растаудың бірыңғай тәртібі азаматтардың құқықтарын тиімді жүзеге асыруға және халықаралық құжат айналымының ашықтығын қамтамасыз етуге ықпал етеді.
Жаһандану жағдайында апостильдің маңызы арта түсуде. Сондықтан азаматтардың бұл рәсім туралы құқықтық сауаттылығын арттыру – мемлекеттік қызметтердің сапасын жақсартудың және құқықтық мәдениетті қалыптастырудың маңызды бағыттарының бірі.

Жалағаш аудандық соттың бас маманы Г.Байкенжеева